Newyddion

Ble dylid adeiladu tai newydd? Yn draddodiadol, mae’r system gynllunio wedi canolbwyntio ar nodi dyraniadau strategol drwy broses y Cynllun Datblygu Lleol, gyda llawer o’r safleoedd hyn ar gyrion aneddiadau presennol. Er y bydd safleoedd mwy yn parhau i chwarae rhan bwysig o ran diwallu anghenion tai, mae ein Prosiect Creu Lleoedd Strategol diweddar yn awgrymu bod potensial sylweddol heb ei gyffwrdd yn y lleoedd sydd gennym yn barod.

Mae Cymru’r Dyfodol: Cynllun Cenedlaethol 2040 yn annog awdurdodau cynllunio i fabwysiadu dull strategol o greu lleoedd drwy sefydlu gweledigaeth a fframwaith gofodol ar gyfer lleoedd i lywio twf ac adfywio yn y dyfodol. Archwiliodd y Prosiect Creu Lleoedd Strategol un fethodoleg ymarferol ar gyfer helpu i drosi’r uchelgais hwnnw’n cynllunio cydweithredol sy’n seiliedig ar leoedd.

Gyda chyllid gan Lywodraeth Cymru, buom yn gweithio gydag wyth awdurdod cynllunio, gan archwilio cyfleoedd ar gyfer twf mewn 16 o drefi a chymdogaethau ledled Cymru. Yn hytrach na dechrau gyda safleoedd ymgeisiol neu astudiaethau capasiti rhifiadol, roedd y prosiect yn defnyddio dull seiliedig ar leoedd, gan ddod â chydweithwyr o feysydd cynllunio, tai, adfywio, trafnidiaeth, ystadau a disgyblaethau eraill at ei gilydd i archwilio sut gallai aneddiadau presennol esblygu dros amser.

Ar draws pob awdurdod, daeth cyfleoedd i’r amlwg nad oeddent wedi cael eu nodi o’r blaen drwy brosesau cynllunio confensiynol. Roedd y rhain yn amrywio o safleoedd segur nas ddefnyddir digon, tir gwarged yn y sector cyhoeddus a chyfleoedd ailddatblygu ar gyfer safleoedd mewnlenwi, cyfleoedd mewn ystadau tai presennol a datblygiadau uwchben safleoedd presennol. Yn unigol, roedd llawer o’r safleoedd hyn ar raddfa gymedrol, ond gyda’i gilydd roeddent yn dangos y potensial i wneud cyfraniad ystyrlon at ddarparu tai ar yr un pryd â gwneud gwell defnydd o’r seilwaith presennol, cefnogi canol trefi ac annog patrymau datblygu mwy cynaliadwy.

Un o’r negeseuon cryfaf a ddaeth i’r amlwg o’r gweithdai oedd gwerth treulio amser mewn lleoedd, deall eu cymeriad a’u heriau, a dod â chydweithwyr o wahanol ddisgyblaethau at ei gilydd i rannu gwybodaeth a safbwyntiau. Roedd y broses gydweithredol hon yn helpu i nodi cyfleoedd a allai fod wedi cael eu hanwybyddu fel arall ac yn annog trafodaeth am y mathau o ddatblygiadau sydd fwyaf priodol i bob lleoliad.

Tynnodd y prosiect sylw hefyd at y ffaith mai dim ond rhan o’r her yw nodi cyfleoedd. Mae llawer o’r rhwystrau rhag cyflawni yn ymwneud â hyfywedd, perchnogaeth tir, polisi, adnoddau a chydweithio. Mae gan awdurdodau cynllunio rôl bwysig i’w chwarae nid yn unig o ran rheoleiddio prosesau datblygu, ond hefyd o ran siapio lleoedd yn rhagweithiol drwy nodi cyfleoedd, sefydlu disgwyliadau clir ar gyfer dylunio a chreu’r amodau sydd eu hangen i ddatblygu. Mae dylunio da yn ganolog i’r broses hon, gan helpu i ddatgloi safleoedd cyfyngedig, meithrin hyder a manteisio i’r eithaf ar y manteision y gall datblygu eu cynnig i gymunedau.

Mae’r prosiect wedi atgyfnerthu ein cred y dylai cynllunio ar gyfer twf olygu mwy na dyrannu tir. Dylai gynnwys deall lleoedd, nodi cyfleoedd, sefydlu egwyddorion dylunio clir a chydweithio i siapio datblygiadau cynaliadwy sydd wedi’u cynllunio’n dda ac sy’n ymateb i gyd-destun lleol.

Gan adeiladu ar y canfyddiadau hyn, mae’r adroddiad yn nodi tri cham nesaf posibl i DCFW a Llywodraeth Cymru:

1. Ymgorffori astudiaethau cyfleoedd sy’n seiliedig ar leoedd wrth lunio cynlluniau – Cefnogi dull mwy rhagweithiol sy’n seiliedig ar leoedd o baratoi Cynlluniau Datblygu Lleol.
2. Darparu cefnogaeth a hyfforddiant i helpu awdurdodau i roi’r dull gweithredu ar waith – Meithrin sgiliau, hyder a chysondeb wrth gymhwyso’r fethodoleg ledled Cymru.
3. Datblygu rhaglen safleoedd bach sy’n canolbwyntio ar gyflawni – Helpu i ddatgloi datblygiad sydd wedi’i ddylunio’n dda ar safleoedd bach drwy gydweithio a chymorth sy’n cael ei arwain gan ddylunio.

Mae’r adroddiad llawn isod yn edrych yn fanylach ar y canfyddiadau a’r camau nesaf hyn, gan gynnwys cynigion ar gyfer ymgorffori astudiaethau cyfleoedd sy’n seiliedig ar leoedd ym mhroses y Cynllun Datblygu Lleol a chefnogi awdurdodau cynllunio i roi’r fethodoleg ar waith yn ymarferol. Mae hefyd yn cynnwys adroddiad gweithdy enghreifftiol o Wynedd, sy’n dangos y trafodaethau, y cyfleoedd a’r allbynnau a gynhyrchwyd drwy un o weithdai’r prosiect.

Mae’r prosiect wedi dangos nad mater o ddod o hyd i fwy o dir yn unig yw cynllunio ar gyfer twf. Mae’n ymwneud â deall lleoedd yn well a chreu’r amodau ar gyfer datblygu cynaliadwy sydd wedi’i gynllunio’n dda.